11. De stille lessen van het aanpassen
Kinderen leren soms al vroeg zich aan te passen en door te gaan. Maar wat doet dat met hen, en met ons, later in het leven?
Nu het nieuwe schooljaar weer is begonnen, wordt opnieuw zichtbaar hoeveel kinderen zich dagelijks aanpassen om mee te kunnen doen.
De moeilijke ochtenden.
De spanning voor school.
De vermoeidheid en ontlading na een lange dag.
Het kind dat thuis pas laat laat zien hoeveel het die dag heeft gedragen.
Een volle klas, geluid, beweging, sociale afstemming en steeds wisselende verwachtingen kunnen zich bij hen opstapelen. Zeker wanneer een kind moeilijk onder woorden kan brengen wat er gebeurt. In plaats van te zeggen dat de omgeving te veel is, wordt een kind misschien onrustig, teruggetrokken, boos of snel afgeleid.
Vaak kijken we eerst naar het gedrag van het kind in plaats van naar de omgeving waarin het probeert te functioneren. De vraag 'Ben je al bij de huisarts geweest?' wordt anno 2026 nog steeds gesteld. Dat laat zien hoe het probleem nog steeds bij het kind wordt neergelegd.
Wat we herkennen
Misschien raakt dat niet alleen iets bij kinderen. Misschien herken je in hun worsteling ook iets van jezelf. Want wat kinderen leren over doorgaan, aanpassen en hun eigen signalen negeren, kunnen ze soms jarenlang meenemen. Ook naar hun volwassen leven.
Ik herken dat bij mezelf. Jarenlang begreep ik niet waarom ik na een werkdag zo moe en prikkelbaar was. Op mijn werk was ik de vriendelijkheid zelve en thuis vaak het tegenovergestelde. Pas de laatste jaren ben ik gaan zien hoeveel invloed mijn dagelijks leven had op mijn stemming en lichaam. Toen begon ik ook de oorzaak achter mijn gedrag te begrijpen.
Ik merk bijvoorbeeld op mijn werk hoeveel een omgeving van mij kan vragen. Een open kantoorruimte, veel overleggen, sociale interactie en steeds opnieuw focussen op mijn werk lijken misschien losse momenten, maar samen vormen ze een voortdurende stroom van prikkels. Aan het einde van de dag voel ik dat mijn lichaam nog steeds aan staat.
Wat we meenemen
De oorzaak van burn-out zoeken we vaak op de werkvloer: in een hoge werkdruk, een veeleisende baan of een gebrek aan balans tussen werk en privé. Maar sommige patronen zijn ouder. Misschien heb je als kind geleerd dat aanpassen belangrijker was dan aangeven wat je nodig had. Dat je moest doorgaan wanneer je moe was. Dat overprikkeling iets was waar je doorheen moest. Dat emoties vooral lastig waren voor anderen.
Wat toen misschien werd gezien als flink zijn of doorzettingsvermogen, kan later betekenen dat je je eigen signalen nauwelijks nog herkent. Je grenzen zijn dan niet verdwenen, maar zijn misschien vooral moeilijker voelbaar geworden, omdat je jarenlang hebt geoefend om ze niet op te merken.
Wat ik mijn kinderen wil meegeven
Daarom leer ik mijn kinderen naar hun lichaam te luisteren en daarnaar te handelen. Ik wil niet dat ze doorgaan terwijl hun lichaam aangeeft dat rust nodig is. Ik wil ook niet dat ze later hun eigen grenzen niet meer voelen, omdat ze hebben geleerd die te negeren door zich steeds aan te passen.
Ik wil dat mijn kinderen begrijpen wat een mismatch met hun omgeving met hen kan doen, en dat dit niet betekent dat er iets mis met ze is. Dat ze leren begrijpen hoe ze in elkaar zitten en wat ze nodig hebben om te floreren. Dat ze weten dat ze hun welzijn voorop mogen stellen en zich niet voortdurend hoeven aan te passen aan wat hoort, ten koste van zichzelf. Dát weegt voor mij zwaarder dan aanwezigheid op school.
Waar herstel begint
Lange tijd dacht ik dat grenzen vooral iets waren wat je moest aangeven. Pas later begon ik te begrijpen dat een grens eerst voelbaar moet zijn voordat je haar kunt bewaken. Als je gewend bent om je grenzen te negeren, begint herstel wat mij betreft daarom niet alleen met leren nee zeggen. Het begint ook met opnieuw leren luisteren naar je lichaam, je intuïtie en je behoeften. Zonder jezelf daar meteen voor te veroordelen.
Misschien ben je jezelf niet kwijtgeraakt.
Misschien heb je ooit geleerd jezelf niet meer te horen.
Misschien wil je je gedachten of antwoorden ergens noteren, zodat je er later nog eens rustig bij stil kunt staan. En als er iets in je opkomt dat je met me wilt delen, stuur me gerust een berichtje.
In de volgende post kijk ik naar de verbinding tussen wat we kinderen aanleren en wat we later van volwassenen verwachten: autonomie, vitaliteit en duurzame inzetbaarheid.